Geen rechterlijke dwangsom meer bij te late IND-beslissingen: wat betekent dit voor reguliere verblijfsaanvragen?

Sinds 16 oktober 2026 is een belangrijke wijziging van kracht voor procedures waarin de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) niet tijdig beslist. Bij beroepen niet tijdig beslissen die op of na deze datum worden ingesteld, kan de rechtbank geen rechterlijke dwangsom meer opleggen aan de IND. Daarmee is, na de eerdere afschaffing van de bestuurlijke dwangsom, ook de financiële prikkel via de rechter komen te vervallen.

Wat is er veranderd?

Wanneer de wettelijke beslistermijn is verstreken zonder dat de IND een beslissing heeft genomen, kan de aanvrager de IND nog steeds in gebreke stellen. Als de IND vervolgens niet binnen twee weken beslist, kan bij de rechtbank beroep niet tijdig beslissen worden ingesteld.

Die mogelijkheid blijft dus bestaan. Wat is veranderd, is het gevolg dat de rechtbank daaraan kan verbinden. Voor beroepen die op of na 16 oktober 2026 zijn ingesteld, kan de rechtbank geen rechterlijke dwangsom meer opleggen.

De rechtbank kan de IND nog wel opdragen om binnen een bepaalde termijn alsnog een beslissing te nemen. De procedure blijft daarmee een middel om een beslissing af te dwingen, maar de financiële prikkel die voorheen aan overschrijding van de door de rechter gestelde termijn kon worden verbonden, is verdwenen.

Geen bestuurlijke én geen rechterlijke dwangsom meer

De wijziging volgt op de eerdere afschaffing van de bestuurlijke dwangsom. Sinds 15 april 2025 kon de IND bij het niet tijdig beslissen al geen bestuurlijke dwangsom meer verschuldigd raken.

Per 16 oktober 2026 geldt dus voor nieuwe beroepen niet tijdig beslissen dat ook de rechterlijke dwangsom is afgeschaft. Daarmee zijn beide vormen van financiële dwangsommen bij te late besluitvorming door de IND komen te vervallen.

Voor lopende procedures geldt overgangsrecht. Bij een beroep niet tijdig beslissen dat vóór 16 oktober 2026 is ingesteld, kan de rechter nog wel een dwangsom opleggen. Ook een rechterlijke dwangsom die al vóór die datum is opgelegd, blijft van kracht.

Wat betekent dit in de praktijk?

Voor aanvragers van een reguliere verblijfsvergunning betekent de wijziging niet dat zij machteloos staan wanneer de IND de beslistermijn overschrijdt. Het blijft mogelijk de IND in gebreke te stellen en vervolgens beroep niet tijdig beslissen in te stellen.

Wel is een belangrijk drukmiddel verdwenen. De rechter kan nog steeds bepalen dat de IND binnen een bepaalde termijn een besluit moet nemen, maar kan daaraan bij nieuwe beroepen niet langer een rechterlijke dwangsom verbinden.